Một buổi chiều cuối tháng 3 tại góc Hoàng Diệu - Phan Bội Châu, ông Võ Phùng, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thể thao Hội An, chứng kiến một du khách bị xe máy quệt trúng chân, chảy nhiều máu khi đi dưới lòng đường. Nguyên nhân là vỉa hè bị chiếm dụng.
"Tôi đã ghi lại và gửi cho địa phương. Đó không chỉ là tai nạn mà là cảnh báo về sự mất an toàn của không gian đi bộ", ông Phùng nói.
Trong bối cảnh UBND TP Đà Nẵng yêu cầu siết hoạt động kinh doanh trên vỉa hè, thực trạng tại Hội An đặt ra nhiều thách thức. Khu phố cổ vốn hạn chế phương tiện cơ giới, nhưng nhiều tuyến đường không có vỉa hè hoặc rất hẹp, chỉ khoảng nửa mét. Ranh giới giữa lòng đường và lối đi bộ nhiều nơi gần như hòa làm một.
Trên đường Lê Lợi (khu vực ngoài khu phố đi bộ), vỉa hè bị chiếm dụng thành nơi để xe máy, trong đó nhiều phương tiện đậu đỗ ngay dưới lòng đường, cản trở việc đi lại, chiều 25/3. Ảnh: Nguyễn Đông
Tình trạng lấn chiếm không gian công cộng diễn ra phổ biến. Không chỉ gánh hàng rong truyền thống, nhiều quán cà phê, quán ăn, xe đẩy tự phát bày bàn ghế, bảng hiệu, vật dụng tràn ra lối đi.
Học sinh, du khách vì thế buộc phải xuống đường, đối mặt nguy cơ tai nạn.
Ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An, thừa nhận thực trạng này đã khiến nhiều khu vực phố cổ trở lên "nhếch nhác". Theo ông, việc lập lại trật tự gặp khó do đặc thù không gian và yếu tố văn hóa, không thể áp dụng máy móc các quy định chung.
"Chúng tôi đồng tình phải siết lại để trả lối đi cho người dân, nhưng Hội An còn có gánh hàng rong - một phần di sản. Nếu cấm hết sẽ làm tổn thương những giá trị lâu đời", ông nói.
Hội An từng xây dựng đề án quản lý hàng rong, khuyến khích hình ảnh quang gánh bán cao lầu, xí mà (chè mè đen), bánh trái... như một phần bản sắc.
Theo ông Bình, có những trường hợp như cụ Hiếu, hơn 100 tuổi, vẫn giữ gánh xí mà gần một thế kỷ. "Đó không chỉ là sinh kế mà là ký ức đô thị", ông nói.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo địa phương, hình ảnh này đang bị lấn át bởi các hình thức kinh doanh tự phát. Ông Võ Đăng Phong, Phó chủ tịch UBND phường Hội An, cho rằng nhiều xe đẩy xuất hiện kèm tình trạng chèo kéo, tranh giành khách, làm méo mó hình ảnh phố cổ.
Ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An, cho rằng không thể quản lý phố cổ theo cách đồng nhất với các khu vực khác. Đây là không gian đi bộ đặc thù, cần ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ.
Theo ông, việc để vỉa hè bị lấn chiếm là không phù hợp với một đô thị di sản, nhưng cũng không nên "xóa sạch" hàng rong.
"Nếu không còn bóng dáng gánh hàng rong nào thì cũng không ổn, vì đó là một phần đời sống và văn hóa Hội An", ông nói.
Một gánh hàng rong giữa dòng du khách trên phố cổ Hội An, chiều 25/3. Ảnh: Nguyễn Đông
Từ đó, ông Sự đề xuất hướng quản lý linh hoạt hơn. Một trong những giải pháp là giới hạn khung giờ hoạt động của hàng rong, chẳng hạn chỉ cho phép bán vào sáng sớm, từ khoảng 5h đến 8h, thay vì kéo dài cả ngày. Đồng thời, cần phân tách rõ cách quản lý giữa khu phố cổ - nơi ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ - với các khu vực bên ngoài có thể áp dụng quy chuẩn đô thị thông thường.
Ông Sự ủng hộ việc chính quyền lập lại trật tự vỉa hè, nhưng nhấn mạnh sự quyết liệt phải có chọn lọc, đi kèm mục tiêu giữ gìn những giá trị đặc thù của Hội An. Ông cho biết sẽ tiếp tục trình bày cụ thể hơn các kiến nghị này trong các cuộc họp với địa phương để tìm giải pháp phù hợp.
Những năm qua, Hội An không chọn cách "xóa sạch" mà tìm cách quản lý. Địa phương duy trì Đội Văn minh đô thị thường xuyên nhắc nhở; quy định diện tích, hình thức gánh hàng; từng quy hoạch khu bán tập trung để hạn chế lấn chiếm. Tuy vậy, tình trạng tái lấn chiếm vẫn diễn ra.
Từ thực tế này, chính quyền đang tính toán lại cách tiếp cận. Theo ông Nguyễn Đức Bình, Bí thư Đảng ủy phường Hội An, phường sẽ tổ chức họp, lấy ý kiến để xây dựng cơ chế linh hoạt, phân loại rõ giữa hàng rong truyền thống với kinh doanh biến tướng. Các tuyến phố đi bộ có thể áp dụng quy định riêng, trong khi các hành vi cố tình lấn chiếm bằng vật cứng sẽ bị xử lý dứt điểm.
Địa phương cũng tính đến phương án hỗ trợ chuyển đổi nghề với những trường hợp không phù hợp, đồng thời tham vấn cộng đồng để tạo đồng thuận.
Ở góc độ chuyên gia, ông Võ Phùng đề xuất thiết lập kẻ vạch "lằn ranh đỏ" trên vỉa hè - giới hạn không được lấn chiếm, ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ. Phường Hội An cần giữ "hàng rong nguyên bản" theo đề án, thay vì để biến tướng, và khôi phục nếp sống "nhân tình thuần hậu" - giá trị từng làm nên thương hiệu Hội An.
"Phố cổ từng bán sự yên tĩnh để sống, nhưng giờ nhiều lúc trở nên ồn ào, nhốn nháo", ông Phùng nói. Theo ông, bài toán đặt ra với Hội An không chỉ là dọn dẹp vỉa hè, mà là tìm điểm cân bằng giữa trật tự đô thị và bảo tồn văn hóa.
Nguyễn Đông ( Nguồn : Vnexpress.net )
